Bewaak je beroepsgeheim
| Publicatie | Nr. 3 - 19 augustus 2010 |
|---|---|
| Jaargang | 2010 |
| Auteur | KNMG, Naomi Querido |
| Pagina's | 8 - 10 |
Politie wil steeds vaker informatie
Het beroepsgeheim is een kostbaar goed. Maar politie en justitie staan steeds vaker op de stoep bij ziekenhuizen en huisartsen om gegevens over patiënten te vragen. Het plaatst je soms voor lastige dilemma’s: wat mag je zeggen als (aanstaande) arts? Naomi Querido
Het is een drukke, hectische avond geweest op de SEH. Huilende kinderen, emotionele patiënten en net nog een man met ernstige verwondingen na een vechtpartij. Gelukkig zit je dienst er bijna op. Dan gaat je pieper: of je je even bij de receptie wilt melden. Daar staan twee heren in uniform. ‘Goedenavond, rijksrecherche’, stellen ze zich voor. ‘Wij zijn op zoek naar een patiënt die hier zou zijn opgenomen na een vechtpartij. Ligt die bij u op de afdeling?’
‘Stel je voor dat je alles zou doorgeven aan de politie…’
Vechtjas
Politieagenten, rechercheurs en zelfs rechters-commissarissen zoeken steeds vaker informatie over verdachte patiënten of notoire misdadigers bij huisartsen en zorginstellingen. Dat ze daarbij inbreuk maken op het beroepsgeheim van de arts, vinden ze vaak van ondergeschikt belang: de arts vindt het toch ook belangrijk dat een bendelid, verkrachter of vechtjas wordt opgepakt? ‘Dat is ook zo, maar ik vind dat de arts niet de aangewezen persoon is om die informatie te verstrekken’, zegt coassistent Rick van den Doel (24). ‘Als arts ligt je eerste verantwoordelijkheid bij de vertrouwensrelatie met je patiënt. Stel je voor dat je alles zou doorgeven aan de politie, dan zou een patiënt ook niet meer naar je toe durven komen om zich te laten behandelen. Ik zou dus ook niet ingaan op zo’n verzoek, behalve als die patiënt bijvoorbeeld een wraakactie wil ondernemen. Dan is de veiligheid van anderen in gevaar. Maar dan nog zou ik geen patiëntgegevens verstrekken aan de politie, maar alleen de melding doen.’
Grote gevaren
‘De regels van het beroepsgeheim zijn heel duidelijk’, vertelt KNMG-jurist Johan Legemaate. ‘Een arts mag maar in een beperkt aantal situaties zijn beroepsgeheim doorbreken. Zo ben je bij het constateren van een besmettelijke ziekte of bij euthanasie wettelijk verplicht dat te melden en naam en toenaam van de patiënt te noemen. Verder kun je een “conflict van plichten” hebben, als er bijvoorbeeld grote gevaren zijn voor anderen. Dan mag je het beroepsgeheim schenden. Of je dat ook daadwerkelijk doet, is een beslissing die je zelf neemt. Daarbij spelen vaak de eigen ethische afwegingen een rol. Die moet je wel kunnen verantwoorden tegenover bijvoorbeeld een klachtencommissie of de tuchtrechter. De dreiging van het gevaar moet heel reëel zijn.’
De kunst is: hoe schat je dat in? Rineke van Baal werkt bij de Artseninfolijn van de KNMG, waar kwesties over het beroepsgeheim al jaren in de top tien van veelgestelde vragen door artsen staan. ‘De meeste vragen gaan over het “verschoningsrecht”, oftewel de vraag of je als arts nu wel of niet informatie moet verstrekken aan politie of justitie. Want ook al is de theorie duidelijk en is het beroepsgeheim voor elke arts een groot goed, toch kan de praktijk je wel eens aan het twijfelen brengen, zeker als ze je als mens raken. En soms moet je ook handelen. Bijvoorbeeld als het om een kind gaat dat ernstig wordt mishandeld. Dan is de veiligheid van het kind in gevaar, en mag de arts zijn beroepsgeheim doorbreken. Bij vermoedens kun je overigens altijd anoniem het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK) inschakelen. Maar in contact met de politie geldt altijd: blijf alert, zeker bij contact over de telefoon of e-mail. Soms stuurt de politie alle artsen in een regio een mail met een aantal gesloten vragen. Eigenlijk is dat een soort “uitlokking” van schending van het beroepsgeheim. Als we niet opletten, brokkelt het zo stukje bij beetje af.’
Overrompeld
‘Het maakt inderdaad behoorlijk indruk als er ineens politie in uniform aan de balie staat’, vindt Stéphanie van Straaten (23), die dat onlangs meemaakte in het AMC Amsterdam waar ze haar coschappen loopt. ‘Zeker als het over ernstige zaken gaat of iets wat je emotioneel raakt. Als je dan net voor je overdracht zit, of het is heel druk geweest, kan ik me wel voorstellen dat ik er zomaar “ja” of “nee”, zou kunnen uitflappen. Je voelt je gewoon overrompeld.’
Die situatie komt gelukkig niet veel meer voor, vertelt Legemaate. ‘Er zijn inmiddels in veel regio’s afspraken dat de politie niet meer rechtstreeks belt met de SEH-afdeling van een ziekenhuis of zomaar binnenrent, maar alleen contact opneemt met een afgesproken contactpersoon. Voor een huisarts is dat natuurlijk anders. Als je wordt geconfronteerd met een inbreuk op het beroepsgeheim, geldt dat tijd een belangrijk middel is om te voorkomen dat je wordt overvallen door een vraag. Vergewis je ervan wie je aan de lijn hebt; iemand van politie of justitie moet zich altijd als zodanig bekendmaken, en waarom men iets van jou wil weten. Geef dan geen informatie, maar spreek af dat je terugbelt op een rustiger moment. Dat geeft je tijd om even na te denken, te overleggen met een collega of de Artseninfolijn te raadplegen. Met als basishouding, zeker in het eerste contact, dat je geen enkele informatie verstrekt, kun je jezelf tegen heel lastige situaties beschermen.’
beeld: Adrie Mouthaan
Wanneer beroepsgeheim doorbreken?
Ook in contacten met politie en justitie bewaart de arts het beroepsgeheim. Waarheidsvinding is geen grond voor doorbreking. Het beroepsgeheim kan alleen worden doorbroken als er sprake is van:
• toestemming van de patiënt of
• een wettelijke plicht tot spreken of
• een conflict van plichten: met het vrijgeven van informatie aan politie/justitie kan (mogelijk) acuut en direct gevaar voor de veiligheid of het leven van de patiënt of anderen worden voorkomen.
Meer over deze voorwaarden en het contact met de politie lees je op www.knmg.nl/publicatie/politie en
www.knmg.nl/publicatie/beroepsgeheim.
Hieronder vind je voorbeelden van lastige praktijksituaties.
Beroepsgeheim in de praktijk
Schotwond
De politie vraagt de arts of zich iemand met een schotwond heeft gemeld. De arts geeft geen antwoord, tenzij met toestemming van de patiënt of als sprake is van een conflict van plichten.
Ex-vrouw
Een patiënt vertelt dat hij zijn ex-vrouw gaat opzoeken en dat daarbij rake klappen zullen vallen. Als de arts door een melding aan politie kan voorkomen dat zoiets gebeurt, mag hij zijn beroepsgeheim schenden.
Stomdronken
Een stomdronken patiënt wil na een nachtelijk bezoek aan de huisartsenpost op zijn motor stappen. Als zijn veiligheid en die van de andere weggebruikers alleen kan worden gegarandeerd door de politie in te schakelen, mag de arts dat doen.
Ontvoering
Een patiënt vertelt over zijn voornemen om een bom tot ontploffing te brengen/een moord te plegen/kind te ontvoeren. Als de arts door een melding aan politie kan voorkomen dat er slachtoffers vallen, mag hij zijn beroepsgeheim schenden.
Shaken baby
Een kinderarts constateert bij een baby van een halfjaar het shaken-baby syndrome. Na een gesprek met de ouders wordt duidelijk dat de vader hiervoor verantwoordelijk is. Als de arts de vader een direct gevaar acht voor de baby en mogelijk andere kinderen, mag hij een melding doen bij het AMK of – zo nodig – bij de Raad voor de Kinderbescherming.
Hulp
Een politieman vraagt de arts om de naam van het slachtoffer van een ongeval om diens familie op de hoogte te stellen. De arts geeft de naam, zo mogelijk met toestemming van de patiënt. Als de politie komt in het kader van hulpverlening speelt het beroepsgeheim namelijk doorgaans geen rol. Ook in acute situaties, bijvoorbeeld als er schoten vallen op de SEH, bestaan geen beperkingen in het toelaten van politie.
Checklist bij (telefonisch) contact met de politie
1. Wie heb je aan de lijn? Iemand van politie of justitie moet zich altijd als zodanig bekendmaken.
2. Vraag waarom men iets van jou wil weten.
3. Verzoek de politie om de vragen gericht en schriftelijk te stellen.
4. Win tijd: bel terug op later moment – dan kun je rustig nadenken en overleggen.
5. Als je in het ziekenhuis werkt, ga dan intern na of er een speciale contactpersoon voor de politie in huis is.
|
Waardeer dit item:
|
Er zijn nog geen reacties bij dit bericht. Ziet u geen reactieformulier?
Laatste nieuws
| Datum | Titel | |
|---|---|---|
| Maastricht wint Rosalind Franklin Contest | ||
| Artsen in het geweer tegen bikinireclame | ||
| Winactie Body Worlds |
